نکات کلیدی:

·  خطر ابتلا به رتینوپاتی دیابتی (DR) در بیماران دیابتی که برای بیماری‌های دیگر از مهارکننده‌های IL-6استفاده کرده بودند، در مقایسه با گروه کنترل (افراد مشابه)، به‌طور قابل‌توجهی کمتر بود.

·  خطر پیشرفت بیماری و نیاز به اقدامات مداخله‌ای نیز در این بیماران کمتر بود.

۱۲ نوامبر ۲۰۲۶- طبق داده‌های منتشر شده در مجله Ophthalmology، بیمارانی که مبتلا به دیابت بودند و با مهارکننده‌های اینترلوکین-۶ (IL-6) درمان می‌شدند، با کاهش چشمگیر خطر ابتلا به رتینوپاتی دیابتی مواجه بودند؛ یافته‌ای که می‌تواند نشان‌دهنده یک مسیر درمانی جدید باشد.

دکتر احسان رحیمی، دانشیار بالینی وابسته در دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد، گفت: «ما مدت‌هاست می‌دانیم که رتینوپاتی دیابتی صرفاً یک بیماری میکروواسکولار (عروق کوچک) نیست، بلکه به شدت تحت تأثیر شاخه‌ای از التهاب مزمن است. IL-6 یک تنظیم‌کنندهٔ حیاتی در این آبشار التهابی است و می‌دانیم که میزان آن در چشم‌های مبتلا به دیابت افزایش می‌یابد.»

او افزود: «با توجه به اینکه چندین مهارکننده جدید IL-6 در حال حاضر در مراحل پیشرفته کارآزمایی‌های بالینی داخل چشمی هستند، ما علاقه‌مند بودیم تا با بررسی داده‌های دنیای واقعی در مقیاس بزرگ، نگاهی به گذشته بیاندازیم تا شاید بتوانیم تأثیر این دسته از داروها را در چشم مشاهده کنیم.»

محققان و همکاران دکتر رحیمی با استفاده از داده‌های پایگاه داده TriNetX، پیامدهای بیمارانی را بررسی کردند که مبتلا به دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ بودند و همزمان با یک بیماری سیستمیک (که نیاز به درمان با IL-6داشت، مانند روماتیسم مفصلی، آرتریت سل‌های غول‌پیکر یا اسکلروز سیستمیک) درگیر بودند. آن‌ها بین اول ژانویه ۲۰۰۴ تا ۳۰ می ۲۰۲۶، تعداد ۲۶۰۵ بیمار مصرف‌کننده مهارکننده‌های IL-6 را با تعداد مساوی از بیمارانی که این داروها را مصرف نکرده بودند، مقایسه کردند.

دکتر رحیمی توضیح داد: «به منظور دستیابی به یک مقایسه متناظر، از روش تطبیق نمره تمایلاستفاده شد. گروه‌ها بر اساس طیف گسترده‌ای از متغیرها، از جمله سطح HbA1c، مدت زمان ابتلا به دیابت، بیماری‌های عروقی همراه (مانند فشار خون بالا) و ویژگی‌های دموگرافیک، همسان‌سازی شدند. با کنترل این عوامل مخدوش‌کننده، ماتوانستیم اثر مستقیم مهار سیستمیک IL-6 بر عروق شبکیه را از اثرات ناشی از بهبود سلامت عمومی یا شدت بیماری ایزوله کرده و با دقت بیشتری ارزیابی کنیم.»

در طول دورهٔ ۵ ساله، بیمارانی که با مهارکننده‌های IL-6درمان شده بودند، با کاهش معنادار در خطر ابتلا به انواع رتینوپاتی دیابتی (غیر تکثیری و تکثیری)، ادم ماکولا (EDM) و خونریزی زجاجیه مواجه بودند. در میان کسانی که در ابتدای مطالعه دچار رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو بودند، استفاده از مهارکننده‌های IL-6با کاهش چشمگیر خطر ۵ ساله برای پیشرفت به رتینوپاتی پرولیفراتیو یا تکثیری، ادم ماکولا، خونریزی زجاجیه، گلوکوم نئواسکولار یا نیاز به اقدامات مداخله‌ای مرتبط بود.

همچنین استفاده از داروهای ضد VEGF(عامل رشد اندوتلیال عروقی) در بیماران مصرف‌کننده مهارکننده‌های IL-6 از سال اول تا سال پنجم، به‌طور معناداری کمتر بود. احتمال انجام عمل‌های پان‌رتینال فوتوکوآگولاسیون و ویترکتومی پارس پلانا نیز در سال پنجم به‌طور چشمگیری کمتر بود.

دکتر رحیمی گفت: «قدرت این یافته برای من بسیار متقاعدکننده بود. اگر یک مسدودسازی سیستمیک می‌تواند چنین مزایای چشمی ایجاد کند، پس تجویز یک مهارکننده IL-6 با غلظت بالا و هدفمند مستقیماً داخل چشم - که برنامه‌های متعددی در حال حاضر در فاز ۲ و ۳ تحقیقات بر روی آن هستند- نویدبخش خواهد بود.» او این یافته‌ها را بخشی از «یک فصل بسیار هیجان‌انگیز در حوزهٔ شبکیه» دانست و افزود: «بیش از یک دهه است که ما تقریباً به‌طور انحصاری در عصر داروهای ضد VEGF زندگی می‌کنیم، اما اکنون سرانجام شاهد تایید بالینی اهداف جایگزین هستیم.»

دیدگاه تخصصی

دکتر Christian Ojoh، عضو انجمن چشم‌پزشکان آمریکا (FAAO)، که در کلینیک تخصصی چشم نووالدر لاگوس نیجریه مشغول به طبابت است، گفت: این مطالعه با ارائهٔ شواهد بالینی قدرتمند نشان داد که التهاب، به‌ویژه سیگنال‌دهی IL-6، ممکن است نقشی بسیار پررنگ‌تر از آنچه قبلاً تصور می‌شد در بیماری‌زایی رتینوپاتی دیابتی داشته باشد. اگرچه هایپرگلیسمی (قند خون بالا) همچنان اصلی‌ترین عامل قابل کنترل است، اما نمی‌تواند به تنهایی تفاوت‌های فاحش در پیشرفت رتینوپاتی میان بیمارانی با کنترل متابولیک مشابه را توضیح دهد.

برای اپتومتریست‌ها و متخصصان چشم، این یافته‌ها درک مدیریت و ارزیابی ریسک رتینوپاتی را گسترش می‌دهد و تأکید می‌کند که رتینوپاتی دیابتی را باید هم به عنوان یک بیماری میکروواسکولار و هم یک بیماری التهابی در نظر گرفت. با این حال، این نتایج نباید به عنوان اثبات قطعیِ اینکه مهار IL-6 از رتینوپاتی پیشگیری می‌کند، تفسیر شود؛ زیرا طراحی گذشته‌نگر مطالعه و محدودیت‌های پایگاه‌های داده، امکان نتیجه‌گیری قطعی از نظر علیت را از بین می‌برد. با این وجود، این پژوهش از قوی‌ترین شواهدی است که از نقش التهاب واسطه‌گری شده توسط IL-6 در رتینوپاتی، حمایت می‌کند.

منبع:

https://www.healio.com/news/optometry/20261112/il6-inhibitors-may-protect-against-diabetic-retinopathy